Stowarzyszenie Miłośników Dębowca i Okolicy

Copyright ©                                                                    

Szkoła

         „Szkoła w Dębowcu jest bardzo dawna”. 

Tak zaczyna ks. Aleksander Szerlągowski rozdział swojej pracy „Z przeszłości Dębowca” poświęcony szkole. Co się kryje za tym stwierdzeniem.  Jak podaje, aż do początku XIX. na plebani przechowywany był dokument datowany na 6.09.1338r. Oryginał przekazany miał zostać władzom austriackim. Z łacińskiej kopii, uczynionej przez  proboszcza Walentego Madejskiego  w 1854r. wynika, że poza uposażeniem parafii król Kazimierz Wielki ”dla rektora  szkoły naszej   królewskiej następującą ustanawiamy dotację: to samo co posiada nasz kościół w Dembowcu, to samo posiadać ma  rektor naszej szkoły”. Po czym wymienia  140 miarek grochu, tyleż samo owsa tak  z naszego gospodarstwa królewskiego w Dembowcu, jako też od poddanych naszych wszystkich w mieście  naszym królewskim oraz z wiosek – Glinik, Majscowa, Zarzecze i Łazy”. Miał nadto rektor  dwa łany łąki w stronę Łazów a ponadto prawo do dziesięciny z wszelkiego ziarna i nasienia tak z królewszczyzny jak i z okolicznych wiosek. Do pomocy w pracy przez dwa dni w tygodniu miał 8 poddanych a nadto wolny wyrąb  drzewa w lasach królewskich na swoje i szkoły potrzeby. Fundacja królewska dotyczyła także  „domu drewnianego do zamieszkania wraz z ogrodem”.
         Jakkolwiek dokument, z uwagi na miejsce wydania – Warszawę -  także dla autora pierwszej monografii o Dębowcu budzi wątpliwości co do swojej autentyczności, to niewątpliwie  powstanie  szkoły datować można na co najmniej XV w, w którym  praktycznie w każdym miasteczku była szkoła, co zaświadcza w Dziejach Kultury  Aleksander Brückner .
O istnieniu szkoły parafialnej donoszą  kościelne dokumenty wizytacyjne z XVI w. i późniejsze a także  wykazy  żaków  Akademii Krakowskiej / 1458r. – Stanisław z Dębowca, 1531r. Bernard z Dębowca.

         Pierwotnie w szkole nauczano czytania i pisania, później historii ojczystej, podstaw matematyki a także pieśni i obrzędów religijnych. Poza wykształconymi nauczycielami w szkole zatrudniani byli także organiści.  Od zaborów do programu nauczania wprowadzono także język niemiecki.

         Zapewne pierwotnie budynek szkoły znajdował się w pobliżu kościoła, podobnie jak i dom jej rektora. Musiał on niewątpliwie dzielić w pożarach   los innych budynków.

Po pożarze  w  marcu 1822r. umieszczono szkołę w domu Szczepana Rucińskiego. Dom ten  stał na tyłach terenu obecnie zajmowanego przez budynek gminy,  na wprost remizy OSP. W 1845r. gmina  dębowiecka wybudowała nową drewnianą szkołę w centrum miasteczka, na gruncie zakupionym u Antoniego Budziaka / tzw. plac szkolny, obecnie teren zajmowany przez cukiernię /.

         Budynek stał na wysokiej podmurówce, z gankiem od wschodu i z sienią na przestrzał. Od południa miał obszerna klasę z trzema oknami, od północy mieszkanie dla nauczyciela: dwa pokoje z kuchnią.  Ponieważ  nie wystarczało to potrzebom  nauczania, wynajmowano pomieszczenia u mieszczan np. u poczmistrza Onufrego Wodyńskiego czy u Piątkiewiczów. Temu celowi służył też odpowiednio przystosowany, stojący po drugiej stronie drogi budynek spichlerza gminnego . Po 1877r, kiedy nauczyciel wyprowadził się z budynku szkolnego, z jego mieszkania zrobiono dwie klasy.

Kiedy i ten budynek stawał się niewystarczający rada gminna uchwaliła budowę nowej szkoły. Na ten cel  miała wyłożyć ponad 16 000 koron. Resztę kosztów / ok. 14 000 koron / miała ponieść Krajowa Rada Szkolna, która wyraziła zgodę na budynek murowany, półpietrowy od południa. Już w trakcie budowy w 1903r. z inicjatywy ówczesnego proboszcza ks. Zygmunta Męskiego, najbardziej aktywnego radnego,  rada podjęła uchwałę o wybudowaniu pełnego piętra, dzięki czemu budynek zyskał kształt zachowany do dzisiaj.

         Lokalizacja tego budynku związana była z dostępnością miejsca, położonego w centrum miasteczka. Pod uwagę brany był także teren parku dworskiego a także teren w sąsiedztwie prebendy.

Szkoła była czteroklasowa z dopełniającym kursem rolniczym. Z nauki w niej korzystała po II wojnie także młodzież z okolicznych miejscowości.

         Pierwotnym patronem szkoły w Dębowcu był Kazimierz Pułaski. Bezsprzecznie  wybór patrona miał związek z toczącymi się na tym terenie pod jego dowództwem walkami konfederatów barskich oraz – jak podaje tradycja – osiedleniem się wielu z konfederatów w Dębowcu. Mieli oni dać zaczyn Gwardii Dębowieckiej. Po II wojnie imię patrona pozostało jedynie w pamięci mieszkańców i nie było oficjalnie używane.  

17.05.1969r. podczas Sesji Naukowej Polskiego Towarzystwa Geograficznego, poświeconej dorobkowi naukowemu oraz zasługom wybitnego dębowczanina, geografa i rektora Uniwersytetu w Poznaniu, rozstrzelanego przez hitlerowców, prof. dr. Stanisława Pawłowskiego, szkole nadano jego imię.  

         Także i ten budynek z czasem stał się niewystarczający. Projekt budowy nowego budynku rozważany był od lat 60. ubiegłego wieku. Ostatecznie  sfinalizowany został na tzw. działce szkolnej pomiędzy Syzmą a Nowym Światem. Nowy, dwupiętrowy obiekt, stanął w 1992r. W późniejszych latach obok wybudowana została sala gimnastyczna.

Obecnie w tym budynku mieści się szkoła podstawowa oraz publiczne gimnazjum, w którym naukę pobiera młodzież z Dębowca i okolicznych miejscowości.

Z kolei tej placówce nadane zostało imię poprzedniego patrona dębowieckiej szkoły, Kazimierza Pułaskiego.
 
 
 

         Po zakupie terenu podworskiego przez  Saletynów  od 1911r. działało w Dębowcu  Małe Seminarium a w latach 1928 - 1939 Wyższe Seminarium Duchowne, tzw. Studium Filozoficzno – Teologiczne  Misjonarzy Matki Bożej z La Salette. Miało ono charakter prywatny i wykształciło 27 saletynów.

         10.02.1945r. powstał  Komitet Założycielski Gimnazjum i Liceum  Oświata na Wsi. Inicjatorem  powstania tej szkoły był ks. Józef Szczepański oraz kilku obywateli Dębowca – Józef Paluchniak, Jan Kiełtyka i Benedykt Trzeciak. Szkoła rozpoczęła funkcjonowanie miesiąc później. Mieściła się w budynku klasztornym. Była to średnia, prywatna  szkoła koedukacyjna. Naukę w niej poza młodzieżą dębowiecką pobiera  również młodzież z okolic Jasła i Żmigrodu a także małoseminarzyści.  Zajęcia prowadzili tak nauczyciele świeccy jak i saletyni.  Szkoła działała do lipca 1950r, rozwiązana decyzją  Kuratorium Okręgu szkolnego w Rzeszowie. Kadrę i uczniów przeniesiono do liceum utworzonego  Nowym Żmigrodzie.

Wspierane przez Hosting o12.pl